Thành công và thất bại:
Lựa chọn đường đi đúng cho sự tăng trưởng dựa vào xuất khẩu
Gs. David Dapice, Đại học Tufts và Chương trình Việt Nam, Đại học Harvard
Giới thiệu
Việt Nam được nhiều người xem như là một trong những nước nhận viện trợ thành
công nhất và là điển hình cho sự tăng trưởng nhanh, công bằng. Ngân hàng Thế giới,
Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Giáo sư Joseph Stiglitz đều ca ngợi chiến lược kinh tế của
Việt Nam. Các ý kiến cho rằng Việt Nam đang đi đúng hướng và sẽ tiếp tục đạt được
thành công. Nếu điều này đúng thì có nghĩa là chỉ cần làm thêm những gì đã làm. Nếu
không đúng thì những lời khen ngợi và các khoản cho vay ưu đãi chính là đã tạo ra
một tâm lý tự thỏa mãn, từ đó xói mòn các nỗ lực tiếp tục cải cách.
Bài viết này lập luận rằng Việt Nam, mặc dù đã triển khai thắng lợi một số cải cách,
đang gần với thất bại hơn là thành công trong việc thực hiện chiến lược tăng trưởng
nhanh dựa vào xuất khẩu. Sự thất bại này sẽ không xuất hiện trong năm tới, nhưng sẽ
ngày càng lộ rõ ra trong vòng ba hay bốn năm nữa. Thất bại có thể xảy ra là do không
có khả năng tạo ra được các điều kiện hỗ trợ cho sự phát triển của các nhà đầu tư
nước ngoài cũng như tư nhân trong nước có quy mô lớn hơn.1 Mặc dù nói nhiều đến
việc hỗ trợ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài, nhưng chính phủ vẫn bảo hộ và mở
rộng các doanh nghiệp nhà nước, những doanh nghiệp thường hoạt động mà không có
khả năng cạnh tranh, chứ không phải là khuyến khích các ngành kinh tế và doanh
nghiệp có khả năng tự phát triển. Kết quả là tăng trưởng chậm, ít việc làm được tạo ra
và các vấn đề khó khăn về xã hội gia tăng. Hiện thực này quả là đáng thất vọng khi
Việt Nam có một lực lượng lao động chất lượng cao, có đủ nguồn lực tài chính và có
khả năng tiếp cận với tất cả các thị trường lớn. Thất bại xảy ra là do không có khả
năng thiết lập các điều kiện để tất cả các yếu tố tích cực này được kết hợp lại với
nhau, từ đó tạo ra một giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng và bền vững.